Tarih boyunca sayısız kayıp uygarlık hakkında çeşitli hikayeler anlatılmış ve nesilden nesile aktarılan gizemli efsaneler yaratılmıştır. Kiminin sırları çözülmüş kiminin ise barındırdığı esrarlar gittikçe derinleşerek günümüze dek uzanarak büyük kitlelerin dikkatini çekmeyi başarmıştır. Kayboluşuna dair somut kanıtlarının hala bulunamayışı ve ardında bıraktığı merak uyandıran izleriyle Roanoke Kolonisi’nin öyküsü, tarihte en dikkat çeken yok oluş olaylarından biri haline gelerek, efsanevi anlatılar arasında kendi yerini almıştır.

Roanoke, uzun zaman önce keşif ve umudu temsil etmesi amacı güdülerek İngiliz Kraliçesi I.Elizabeth’in desteği ile Kuzey Amerika’da kurulan ilk İngiliz kolonisi olacak ve Yeni Dünya’da İngilizlerin varlığını güçlendirerek önemli bir sembol haline gelecekti.

1587 yılında John White önderliğinde; erkekler, kadınlar ve çocuklardan oluşan 115 kişilik küçük bir topluluk yeni bir başlangıcın coşkusu ve heyecanıyla Roanoke Adası’na ulaştı. Bu mütevazi koloni ne yazık ki kaderin burada onlar için planladığı uğursuz gelecekten habersiz şekilde Roanoke’daki taptaze hayatları için hazırlıklarını yapmaya, umut içinde yeni yuvalarını kurmaya başladılar.

Aradan biraz zaman geçtikten sonra adadaki erzaklar azalmaya başlayınca koloni lideri White, uzun vadede bunun büyük bir problem haline geleceğinden endişelenerek ada topluluğu için çeşitli yiyecek, içecek ve ilaçlar bulma amacıyla İngiltere’ye bir yolculuğa çıkmaya karar verdi. Ancak önünde hesaba katmadığı, oldukça önemli bir sorun duruyordu. O sırada İngiltere ve İspanya arasında çekişmeli ve geniş çaplı bir savaş patlak vermekteydi ve bu sebeple İngiltere tam bir karmaşanın ortasında kavrulmaktaydı. White, bu duruma rağmen yine de halkı için gerekli erzakları toplamayı kafasına koymuş bir şekilde ana vatanına doğru yelken açtı. 

Bu, halkını son görüşü olacaktı…

John İngiltere’ye vardığında ve ülkenin içinde bulunduğu dehşet verici durumla yüz yüze geldiğinde, artık her şey için çok geçti. Gerekli malzemeleri toplasa bile onları Roanoke’a götürmesinin imkanı yoktu. Adaya geri dönerken kullanabileceği tek yol deniz ulaşımıydı ancak dönüşü için sefere çıkması gereken yük gemileri İngiltere’yi terk edemiyordu. Ülkenin içinde bulunduğu olağanüstü durum sebebiyle bütün kaynakların savaş için kullanılmasına karar verilmişti. Tüm çabalarına ve fedakarlıklarına rağmen John White, uzun bir süre evine dönemeyeceği gerçeğini istemeden de olsa kabullenmek zorunda kaldı. 

Üç yıl.
Savaş süreci ve beraberinde getirdiği hasarlar yüzünden, John’un uzun zamandır beklediği Roanoke yolculuğu ancak 1590 yılında gerçekleşebilmişti.

1590.
Yıllarca konuşulacak bir gizemin ortaya çıktığı yıl.
John White’ın ailesini, evini, insanlarını ve her şeyini kaybettiği o yıl.
Koloni lideri, aradan geçen onca zaman sonra adaya adımı attığında uzun süredir özlemini çektiği ve bulmayı umduğu o sıcak karşılamadan çok daha uzak bir manzarayla ağırlanmıştı. 

Bulduğu şey: Hiçlikti.

Sis, adanın kıyılarını sarmalamış, adadaki ağaçlar Roanoke’un üzerinde gökyüzüne doğru uzanan sessiz tanıklar gibi dimdik onu bekliyordu. 115 yerleşimcinin hiçbirinden eser yoktu; kurulan evler terk edilmiş, çocukların koşuşturduğu meydanlar boşalmıştı. Sessizlik her yere hakimdi. Etrafta tek bir kalıntı gözükmüyordu: Ne bir ceset, ne de bir çatışma izi… 

Sadece bir kelime. 
Adadaki eski bir ağacın üzerine derince kazılmış tek bir kelime kalmıştı geriye:
‘CROATOAN’

Bu kelimenin, o dönemde Roanoke’un güneyinde bulunan Croatan Adası (günümüzde Hatteras Adası olarak biliniyor) ile ilişkili olduğu düşünülmüş ancak John White, denizdeki şiddetli fırtınalar ve lojistik sıkıntılar sebebiyle Croatan’a gidip bunu doğrulama fırsatı bulamamıştı. Zaten daha sonra da Croatan Adası araştırıldığında, Roanoke halkının oraya yerleşmiş olabileceğine dair kesin kanıtlara hiçbir zaman ulaşılamadı. 

Roanoke Kolonisi’nin bu esrarlı yok oluşu hakkında, o günden başlayarak günümüze kadar uzanan sayısız teori ortaya atıldı. Bu teorilerden en yaygın olanlar arasında kıtlık, hastalık, Croatan Adası’na yerleşim ya da diğer koloniler tarafından işgal edilme gibi tahmin yürütmeler yer alıyordu. Tüm bu senaryolar her ne kadar mantıklı gözükse de, bir noktadan sonra hepsi aynı çıkmaza girerek kendi kendilerini çürütüyordu. Teorilerin geçersiz kılındığı o kritik nokta ise, adadaki insanlardan geriye tek bir zerreciğin dahi kalmamış olmasıydı. 

Bilimin kurallarını reddettiği iddia edilen durumların güvenilirliği her ne kadar büyük tartışma konusu olsa da, koskoca bir yerleşim yerinden ve onlarca insandan geriye sadece 8 harfin kalmasının başlı başına doğa kanunlarını hiçe sayan bir olay olduğu gerçeğini göz ardı etmek gerçekten zor olabiliyor. Bu nedenle Roanoke’un kayboluşuna dair zaman yolculuğu, doğaüstü güçler ve geçmişten gelen lanetler gibi bilimin çok dışında kalan teorilerle de sayısız açıklama getirilmeye çalışıldı. Tabii ki bu iddialar da eninde sonunda hiçbir bilimsel kanıtın olmayışı sebebiyle akademik camiada pek de ciddiye alınmadı. 

Peki, tüm bu insanlar nereye kayboldu? Eğer kıtlık ya da bir hastalık onları yok ettiyse, cesetleri neden bulunamadı?

Günümüze dek uzanmış ‘Kayıp Koloni’ efsanesi, kesin bir sonuca varılana kadar yalnızca geçmişin sessiz ve cevapsız sorularından biri olacak ve geride bıraktığı ‘CROATOAN’ kelimesi de tarihin en büyük muammalarından biri olarak varlığını sürdürmeye devam edecek gibi görünüyor.