Olafur Eliasson; biçimlendirdikleriyle algılarımıza harita olan usta. Gerçekliğin fiziksel ve zihinsel deneyimlerimizle ölçülebildiğini savunan İzlandalı bir sanatçının mutfağında, ülkemiz için hazırladığı menünün reçetesini inceleyeceğiz. Spesiyalinin adı ‘Senin Beklenmedik Karşılaşman’.
İstanbul Modern ev sahipliğinde, 7 Haziran 2024 tarihinde Türkiye’deki ilk sergisini sanatseverlerle buluşturdu. Kişisel tutumu; renk, doku, hareket ve geometri bileşenlerinin ziyaretçilerin katkılarıyla kompozisyon oluşturabildiğini aktarmayı hedeflemesidir. İnteraktif bir sunum konseptiyle Karaköy kıyılarının ve Boğaz’ın kent ile ilişkisini bir içeriğe dökmüştür. Gestalt (bütünsel algı) yaklaşımını 30 yıllık kariyerinde her öğün masaya koyan sanatçımız bizleri bütünü görebilmeye ve deneyim alanımızdan çıkarak yabancı simetrilerde tamamlanmaya davet ediyor.
Küratörlüğünü Öykü Özsoy Sağnak, Nilay Dursun ve Ümit Mesci’nin üstlendiği kurguda akış müze için özel olarak tasarlanan “Senin Beklenmedik Seyahatin” ile başlıyor. Tavana asılan kendine özgü formdaki sarkıt, yansıma yüzeyleri ile mahallindeki boşluklara geometrik gölgeler resmediyor. İzdüşümler yapının açısına kontrast yaratarak etrafında döngü oluşturan silüetlere beklenmedik kesişmeler yaratıyor.
1998 yılında sosyal bir bilinçle ortaya koyduğu ‘Tek Renkli Oda’, detaylardaki odağımızı minimize ederek görülmeyene dikkat çekmeyi hedefliyor. Sezgilerimizin tanımlayamadıklarının altını çizerek bizlere bilinmeyenin güzelliklerine yelken açmak için zemin hazırlıyor. ‘Gün Batımı Kaleydoskopu’ eseriyle İstanbul Modern, Boğaz ile özgün bir diyalog kuruyor. Deniz hareketlerini ve mekân ile iletişimini izole bir çerçeveden deneyimleyen izleyiciler için ışık, su ile senkronize bir manzara sunuyor. Geometrik döngünün sirkülasyonla iç içeliği ise Eliasson’un renk çalışmalarında su, çevre ve renk aksındaki üretimlerini yansıtıyor. “Gün Batımından Şafağa, Boğaziçi” için de benzer bir yaklaşımla perspektifine zaman ekseninde ışığın dokunuşlarını aktarıyor.
Gördüğümüzün ötesinde farklı pencerelerin var olduğunu vurgulayan ‘Bencillikten Uzaklaşma Duvarı’ kimi zaman görüşlerimizi değiştirmemizi ve bunun pek tabii mümkün olabileceğini savunurken bir yandan mekândaki farklı görüşlerin bedenleşmiş imgelerine paravan oluyor. Sivri biçimlerin birleşim noktalarında oluşan boşluklar bizim dışımızdakilere dikkat çekmektedir. Ayna ise parça parça gördüğümüz benliğimizin tek başına var olamayacağını belirten anımsatıcı rolündedir.
Büyüdüğü coğrafyada bir çevre aktivisti olarak yetişen Eliasson, küresel ısınma hakkında bilinç yaratma dönemini geride bıraktığımızı ileri sürer. Sanatının değişimden ziyade dönüştürmek bağlamında ilham olmasını umarak çalışmalarıyla iklim krizini işaret etmektedir. ‘Kırmızı Duygu Küresi’ ile renklerin insan psikolojisine etkileri üzerinden bir duyar oluşturmakta ve tehlikenin temsili olan kırmızıyı çalışmasında baskın kullanmaktadır. Yaydığı ışığın gözde uyandırdığı hassasiyet, krizle yüzleşmenin yaratacağı kaosun bir timsali olabilir. Bir diğer amacının doğada olup bitene uyanabilmemiz olduğu görüşündeyim. ‘Gelecekten Köprü’ eserinde zaman akışını kronolojiye dizerek aralarındaki ilintinin geleceği yönlendireceğinin mesajını verir. Yaratılarda bir anlam ortaya koymak için tasarımcı kendine dert edinmelidir.
Eliasson’un, aktarabildikleri üzerinde ihtiyacımız olduğunu göremediğimiz basit fakat değerli nüansları gözler önüne seren bir farkındalık yaratma hali var. İşin sırrı, yaratıcıyla doğru iletişim kurabilmektir. Deneyim sanatçımız; eserlerini yeni bir dil olarak sunarken esas derdinin, varoluşumuzu pratik etmemiz olduğunu ima eder. Bu noktada edindiği dert tecrübeler üzerinedir. Artizanın kanaatine göre; yaşamak, menüye bakmadan sipariş verme riskini almakla mümkündür.
