Kültür, bir toplumun üyeleri arasında paylaşılan ve nesilden nesile aktarılan değerler ve inançlardır. Toplumların birbiriyle olan etkileşimlerini ve bu etkileşimlerin sonucunda ortaya çıkan ortak özellikleri de yansıtır. Aynı zamanda kültür, dinamik bir yapıya sahiptir ve zaman içinde birtakım değişikliklere uğrayabilir. Toplumdaki bireyler arasındaki etkileşim ve iletişim aracılığıyla şekillenir. Ayrıca kültürler arasında çeşitlilikler ve farklılıklar bulunur. Her toplumun kendine ait bir kültürü vardır.
Kültür ve mimari arasındaki ilişki, bir toplumun kültürel değerlerinin, normlarının ve inançlarının mimari tasarım ve yapılar üzerindeki etkilerini ifade eder. Bu ilişki, mimariyi oluşturan unsurların, binaların tasarımında ve inşasında kültürel öğelerden etkilenmesi şeklinde açıklanabilir.
Bir toplumun kültürel ihtiyaçları mimari tasarıma yön verir. Örneğin dini ihtiyaçlar için camiler, tapınaklar ve kiliseler yapılır, krallar için saraylar ve bazilikalar, önemli toplumsal olayları anmak için anıtlar ve sembolik mekanlar yapılır. Farklı yerlerde yapılan yapıların işlevleri benzer olsa da yapılan yerin kültürüne göre form değişir; o toplumun yaşadığı coğrafyanın koşullarına göre malzemeler, yapının açıklık sayısı ve şekilleri değişiklik gösterir. Bazı yapılar daha geleneksel iken, bazı yapılar daha modern yapılabilir, bazıları ise geçmiş ve geleceği birleştirmek amacıyla hem modern hem de geleneksel yapıda olabilir. Bu farklılardan doğan çeşitlilikler ile de mimari kültür oluşur. Mimarlık, bir toplumun geçmişini, değerlerini ve geleceğini yansıtarak kültürel bir ifade aracı haline gelir.
Mimari kültür; tarih, coğrafya, kültürel değerler, inançlar ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle şekillenir. Uzun bir geçmişe sahip olan bölgelerde mimari tasarımlar genellikle geçmişin izlerini taşır ve geleneksel özelliklerini korurlar. Sıcak iklimlerde geleneksel açık avlular, geniş pencereler ve doğal havalandırma sistemleri bulunur. Soğuk iklimlerde ise daha az açıklık, eğimli çatı, dayanıklı malzemeler kullanır. Kısacası her bir bölge ve kültür kendi mimari gelenekleri ve tarzlarıyla kendine özgü bir mimari kültür ortaya koyar.
Mimari kültür sonucunda oluşan mimari tarzlar bulunmaktadır. Eğer yeterince bilgimiz olursa bir yapıya baktığımızda, o yapının hangi dönemde, hangi tarzda ve hangi kültürün etkisiyle yapıldığını kolayca anlayabiliriz.
Klasik mimarinin başlangıcı Antik Yunan’dır. Yapılar; düzen, simetri, geometri ve perspektif baz alınarak tasarlanmıştır. Malzeme olarak genellikle taş, mermer, tuğla ve beton kullanılmıştır. En çok yapılan yapı ise dini tapınaklardır. Dor, iyon ve korint düzenine sahip sütunlar, orta eğimli çatılar, kapı ve pencere gibi açıklıkların üzerinde bulunan alınlıklardaki muazzam motifler bize bir yapının klasik mimari etkisinde olduğunu anlatır. Buna örnek olarak ise Parthenon, Pantheon, Colosseum, Akropol ve Forum Romanum verilebilir.
Klasik mimari hissiyat olarak görkem ve hayranlığı çağrıştırır. Bu tarz bir yapının içinde gezerken ilahi bir gücün varlığını hissedebiliriz.
Barok mimarisi İtalya’da ortaya çıkmıştır. Bu tarzdaki yapılar daha çok duyulara hitap etmekte ve gören kişide duygusal, dramatik ve melankolik etkiler yaratmaktadır. Yapılarda; aşırı süsleme ve detay ön plandadır. Karmaşık kabartmalar, heykeller, sütunlar, kemerler ve varaklar bulunmaktadır. Çiçek ve meyve motifleri gibi organik öğeler sıkça kullanılır. Cephelerde asimetrik düzenlemeler, yarım kubbeler mevcuttur. İç mekanı aydınlatmak için kubbenin üzerine açıklıklar yerleştirilmiştir. İç mekan tasarımında geniş ve yüksek tavanlar, büyük merdivenler ve freskler bulunmaktadır. Bu tarza örnek olarak St. Peter Bazilikası,Versay Sarayı, Trevi Çeşmesi, St. Paul’s Katedrali verilebilir.
Barok mimarisi hissiyat olarak zenginliği ve varsıllığı çağrıştırır. Bu tarz bir yapı gördüğümüz zaman kendimizi kraliyet ailesinden biri gibi görebiliriz ve özel hissedebiliriz.
Gotik mimari Fransa’da başlamıştır. Gotik yapılar genellikle yüksek ve ince sivri uçlu kemerlere sahiptir. Tonozlar iç mekanda geniş açıklıklar oluşturur. Yapılar genellikle dikey yükselir ve matematiksel oranlarla beraber geometri kullanılır. Karmaşık kabartma işçiliği, oymalar, nişler ve heykeller ile süslenir. Büyük ve renkli vitray pencereler kullanılır. Örnek olarak Notre-Dame Katedrali, Köln Katedrali ve York Minster Katedrali verilebilir.
Gotik mimarisi hissiyat olarak bize kendimizi aciz ve küçük hissettirir. Bu tarz bir yapıyı seyrederken ağzımız açık bir şekilde saatlerce tüm detaylarını inceleyebiliriz. İnşa etmesi bu kadar zor yapıların eski dönemlerde nasıl yapıldığını hayal etmekten kendimizi alamayız.
Bauhaus mimarisi Almanya’da ortaya çıkmıştır. Modernizmin etkisi altında işlevselliği ve üretilebilirliği vurgular. Sade, işlevsel ve geometrik tasarım ön plandadır. Üçgen, kare ve daire gibi basit geometrik formlar kullanılır. Cam perde duvarlar, pürüzsüz cepheler bulunmaktadır. Genellikle düz çatılara sahiptir ve yatay hatlar bulunur. Malzeme olarak cam ve çelik kullanılır. Dengeli bir asimetri mevcuttur. Örnek olarak Bauhaus Binası, Tugendhat Villası, ADGB Ticaret Sendikası Okulu ve Dessau Tohum Bürosu verilebilir.
Bauhaus mimarisi ilk bakıldığında yalınlığı hissettirir. Bir yapı, düz geometrik formlar ve detaysız cepheler ile yapıldığı halde nasıl bu kadar estetik ve ilgi çekici görünebilir diye düşündürür. Gören kişide inceleme isteği uyandırır.
Modern mimari Almanya’da ortaya çıkmıştır. Formda sadelik amaçlanmıştır ve malzemeler açıkça gözükür. Basit formlar, temiz hatlar ve düz bir renk paleti uygulanmıştır. Genellikle açık plan kullanılmıştır. Çelik, beton, demir, cam, ahşap ve taş gibi malzemeler tercih edilmiştir. Doğal ışığı ve dış mekandaki doğayı içeri alıp bütünleştirmek esastır. Örnek olarak Guggenhaim galerisi, Savoye Villası, Şelale Evi, Sydney Opera Binası verilebilir.
Modern mimari tarzında bir yapı gördüğümüz zaman ilk hissettiğimiz şey istektir. Diğer tarzlara göre daha ulaşılabilir ve şu an yaşadığımız binalara göre daha yakın ama daha ileridir. Bu sebeple de bir aşama ilerisi olarak, böyle bir yerde yaşam sürmeyi istememize sebep olur.
Postmodern mimari ABD’de ortaya çıkmıştır. Tek bir tarzın sınırlamalarını reddeder ve zengin bir görsel dil oluşturarak mimariyi çok yönlü bir şekilde ifade eder. Klasik mimari gibi kültürel referanslar alır. Farklı dönem ve tarzlardan ögeler alıp birleştirerek bir tasarım ortaya koyar. Renkli ve dikkat çekici dış cepheler mevcuttur. Canlı renkler ve dikkat çekici desenler içerir. Örnek olarak Vanna Venturi Evi, Dancing House, Walt Disney Konser Salonu ve Piazza d’Italia verilebilir.
Postmodern mimari tarzda bir yapı görüldüğü zaman ilk hissedilen şey ulaşılmazlık ve imkansızlıktır. Elimizdeki teknoloji ile nasıl bu tarz yapılar yapılabilir diye düşündürür. Formlar o kadar farklıdır ki yaşadığımız ve bulunduğumuz binalar artık estetik gelmemeye başlar.
Art Deco mimarisi Paris’te ortaya çıkmıştır. Estetik olarak sofistike, şık ve geometrik formları içeren bir tarza sahiptir. Soyut ve dekoratif detaylara önem verir. Malzeme olarak metal ve cam kullanır. Fonksiyonel pencereler mevcuttur. Stilize hayvan ve bitki motifleri barındırır. Dış cephe ve iç mekan arasında simetri ve düzen sağlanır. Örnek olarak Empire State Binası, Chrysler Binası, Marine Binası verilebilir.
Bu tarz bir mimari yapı gördüğümüzde karmaşık ve bağdaşıksızlık hissederiz. Bu tarz yapılar dışarıdan bakıldığında o kadar farklı ve soyuttur ki anlamlandırmak için zaman ve biraz da kafa yormak gerekir. Bunun yanında yapının her bir noktasındaki farklı ve etkileyici unsurları ile bizi büyüler ve sürükler.
