2026
No 04

Kır-Kent Sentezi: Bahçekent

   1870’li yıllarda bir grup sosyal reformcu, sıradan insanlar için geniş bahçeleri olan ferah yerleşim bölgeleri, bahçe banliyölerini tasarladılar. Bu fikrin yıllar içinde gelişmesiyle bahçekent hareketi ortaya çıkmakta olup,  bahçekent modeli ‘kır-kent’ kavramının yaratmış olduğu tezatlığın bir araya getirdiği mekanı oluşturmaktadır.

    Bahçekent fikrinin temeli “Arts and Crafts” ve Domestik Canlandırma mimarisine değin uzanmaktadır. İlk örneği han, istasyon, kilise ve dükkanların yer aldığı, köy meydanında toplanmış ağaçlıklı yol olan Batı Londra Banliyösü’dür. Genellikle Norman Shaw tarafından yapılan evlerin kırmızı tuğla ve ahşaptan oluşan cepheleri; çıkma pencereler, portikler (üstü örtülü, önü sütunlu açık galeri) gibi ilgi çekici detaylarla doludur ve Queen Anne olarak bilinmeye başlanan tarzın özünü oluşturmaktadır. 

   Diğer bir örnek Bournville, Cadbury çikolata firmasının inşa ettiği bir endüstriyel bahçe-köydür. Ferah evlerin yoğun olduğu Bedfork Park, orta sınıfa hitap ederken, Cadbury firmasının farklı kademelerde çalışanların barındığı Bournville daha geniş bir sosyal ağa sahiptir. 

     Ebenezer Howard, Bedfork Park ve Bournville gibi planlamalardan etkilenip bunu bir adım öteye taşıdı. Tüm şehirlerin daha geniş yeşil alanlar, ferah mekanlar ve ortak hizmet tesisleriyle inşa edilmesi gerektiğini savunuyordu. Sanayi kentinin biçimini, mekansal düzenlemelerini, fiziki yapısını ve toplumun yaşam şartlarını eleştirerek Bahçekent modelini önermişti.

   Howard 1898’de düşüncelerini Tomorrow: a Peaceful Path to Real Reform (Yarın; Gerçek Reforma giden Huzurlu Bir Yol) kitabında yayımladı. Kitap 4 yılın ardından Garden Cities of Tomorrow (Yarının Bahçekentleri) adıyla tekrar basıldı. Howard’ın yaklaşımı kent yerleşiminin geniş olması ve müze, kütüphane, hastane, belediye sarayı gibi ortak hizmet binaları bulundurması gerektiği üzerineydi. Bahçekent sadece park ve bahçe değil, aynı zamanda çeperlerinde hobi bahçeleri, mandıralar ve çiftlikler barındıran bir yapıya sahip olacaktı. 

   Howard kır-kent karşıtlığını şematize etmek için Üç Mıknatıs çizelgesini oluşturmuştur. Bu çizelgede her biri farklı yaşam stillerini temsil eden üç mıknatıs, ortada bulunan insanlara eşit mesafededir. Farklı yaşam stillerinin pozitif ve negatif yönlerini belirleyerek kır-kent sentezini oluşturmuştur. Kırsal alanın içinde barındırdığı huzur, sağlık ve doğallık ile kent yaşamının bilimsel, teknik ve teknolojik özelliklerini aynı potada eritmiştir. 

Bahçekent Proje Örnekleri

  1. Letchworth Bahçe Kenti: Londra’nın kuzeyinde bulunan kenti Raymond Unwin ve Barry Parker tasarlamıştır. Letchworth sanayi kenti olduğu için yüksek kira ücretlerini karşılamayan sanayi çalışanlarına yönelik uygun fiyatlı konut yapımı amaçlanmıştır. Howard’dan farklı olarak organik biçimi benimsemişlerdir.
  2. Welwyn Bahçekenti: 1920’de Louis de Soissons tasafından yapılmıştır. Letchworth’ün yeni-yöreselciliğini göz ardı ederek daha biçimsel öğelerin bulunduğu bir kent hazırlamıştır. 
  3. Tel Aviv Bahçekenti: İskoç şehir tasarımcı Sir Patrick Geddes tarafından beyaz kent olarak da bilinen Tel Aviv’de bahçekent planı uygulanmıştır.

Doğadan kopan şehirler kendi sanal ve kaotik dünyalarında kayboluyor. Kırsalın insan ihtiyaçlarına cevap verememesi de bizi şehirlere itiyor. Acaba bir uzlaşı yolu var mı?

Yazı: Aysema Yılmaz
Grafik: Alper Sezer

Eser Galerisi

Çıkış yapmak istediğinize emin misiniz?

bildirimler.